درمان گشتالتی بهصورت کلی در مورد پذیرش لحظه حال و پرورش خودآگاهی است. این رویکرد درمانی بهجای تمرکز بر گذشته، بر آنچه در اینجا و در حال حاضر اتفاق میافتد متمرکز است و تغییرات مثبتی را در زندگی فرد ایجاد میکند.
آشنایی با درمان گشتالتی
واژه «گشتالت» از زبان آلمانی سرچشمه گرفته و ترجمه مستقیمی به زبان فارسی ندارد. این واژه اساساً ایده «کلیت» یا «فرم» را منتقل میکند. این مفهوم تجسم این باور است که هر فرد ترکیبی پیچیده از ذهن، هیجانات، بدن و روح است که توسط تجربیات و واقعیتهای منحصربهفرد شکل گرفته است.
در عمل، درمان گشتالتی بر اینجا و اکنون تمرکز دارد و بر اهمیت زندگی در لحظه حال تأکید میکند. این رویکرد درمانی به افراد کمک میکند تا دیدگاههای جدیدی شکل دهند و با افزایش خودآگاهی و درک روشن از افکار، هیجانات و رفتار فعلی خود تغییرات مثبتی را در زندگیشان ایجاد کنند و میتواند تغییرات قدرتمند و دیدگاههای جدیدی را ایجاد کند.
درمان گشتالتی دارای طیف وسیعی از مزایا، بهویژه در ارزیابی لحظه کنونی است. این درمان جدا از تقویت خودآگاهی میتواند نتایج زیر را در بر داشته باشد:
- تنظیم هیجانی تقویتشده
- افزایش ذهنآگاهی (شامل پذیرش، عینیت و عدم قضاوت)
- افزایش تابآوری در برابر ناملایمات
- درک عمیقتر از نیازهای شخصی
- چشمانداز گسترده
- ارتباطات بهبودیافته
کاربست درمان گشتالتی
درمان گشتالتی از زمان آغاز به کار خود ثابت کرده است که یک رویکرد درمانی چندکاره و مؤثر است که به مراجعین کمک میکند تا با طیف وسیعی از مسائل کنار بیایند. در اینجا برخی از مسائلی وجود دارد که میتوان به طور مؤثر با درمان گشتالتی به آنها پرداخت:
- اضطراب: با تمرکز بر زمان حال، افراد میتوانند فوراً افکار، احساسات یا رفتارهایی را که باعث ایجاد اضطراب میشوند شناسایی کرده و روی مدیریت مؤثر آنها کار کنند.
- مسائل مربوط به سلامت روان: درمان گشتالتی میتواند به شرایطی مانند اختلال دوقطبی، سوءمصرف مواد، قمار اجبارگونه و اختلال استرس پس از آسیب (PTSD) کمک کند. این درمان به افراد کمک میکند دیدگاههای جدیدی در زندگی شکل دهند و تغییرات مثبت ایجاد کنند.
- افسردگی: ازآنجاییکه درمان گشتالتی بر خودآگاهی تأکید دارد، میتواند به افراد کمک کند تا از موقعیتهای استرسزا که باعث افسردگی آنها میشود آگاه شوند.
- مشکلات رابطه: درمان گشتالتی به زوجها کمک میکند تا رفتارهای مخربی را که بر روابطشان تأثیر میگذارد، بشناسند. این آگاهی میتواند منجر به تغییرات مثبت هم در روابط و هم در زندگی فردی شود.
- مسائل مربوط به عزتنفس: افراد با عزتنفس پایین میتوانند از درمان گشتالتی برای شناسایی و رسیدگی به عوامل زیرین مؤثر در عزتنفس پایین خود استفاده کنند.
درمان گشتالتی: راهی برای شفا از تروما
تروما میتواند زخمهای عمیقی بر روی روان انسان بگذارد و بر ذهن و بدن انسان تأثیر بگذارد. اختلال استرس پس از تروما (PTSD) و PTSD پیچیده (C-PTSD) شرایطی هستند که از تجربه رویدادهای تروماتیک ناشی میشوند و اثرات آنها میتواند عمیق و ماندگار باشد. خوشبختانه، درمان گشتالتی پرتو امیدی به افرادی که درگیر مسائل مربوط به تروما هستند، میدهد.
تروما، چه ناشی از یک رویداد فاجعهبار باشد یا یک دوره طولانی استرس و سوءاستفاده، میتواند تأثیر عمیقی بر بهزیستی روانی و عاطفی فرد داشته باشد. علائم شرایط مرتبط با تروما، مانند PTSD و C-PTSD، اغلب شامل افکار مزاحم، فلشبکها، بیحسی هیجانی، برانگیختگی بیش از حد، و احساس درماندگی است. این علائم میتواند سالها ادامه داشته باشد و در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.
درمان گشتالتی: رویکردی کلنگر به شفا
درمان گشتالتی رویکردی جامع و همدلانه برای درمان تروما ارائه میدهد. این درمان بر لحظه حال تمرکز میکند که جنبهای حیاتی از بهبود تروما است.
- آگاهی بهوشیار: در درمان گشتالتی، افراد یاد میگیرند که در لحظه حضور داشته باشند و بر افکار، احساسات و رفتارهای آنی تمرکز کنند. برای کسانی که شرایط مرتبط با تروما دارند، این بهوشیاری (ذهنآگاهی) بسیار ارزشمند است. با باقیماندن در زمان حال، افراد میتوانند کنترل ذهن و بدن خود را دوباره به دست بیاورند و از دفعات و شدت فلشبکهای ناراحتکننده و افکار مزاحم بکاهند.
- رهاسازی هیجانی: درمان گشتالتی فضای امنی را برای افراد فراهم میکند تا در هیجانات خود کاوش کرده و درد، خشم و ترس مرتبط با تروما را ابراز کنند. تکنیک “صندلی خالی” (اطلاعات بیشتر در مورد آن در پایین صفحه) بهویژه برای پرداختن به هیجانات حلنشده مربوط به ترومای گذشته مؤثر است. با رویارویی با این هیجانات در یک محیط کنترلشده، افراد میتوانند بار هیجانی خود را رها کنند.
- قالببندی مجدد و بازسازي: درمان گشتالتی افراد را تشويق ميكند تا ديدگاههاي جديدي در مورد تجربيات آسيبزاي خود شکل كنند. درمانگران با مراجعان کار میکنند تا به آنها کمک کنند تا رویدادها را از دیدگاهی تازه ببینند. این فرایند میتواند دگرگونکننده باشد، زیرا به افراد اجازه میدهد تا فراتر از تروما رفته و درک جدیدی از تجربیات خود به دست آورند.
- توانمندسازی و خود-مسئولیتپذیری: تروما اغلب باعث میشود افراد احساس درماندگی و کنترل نداشتن کنند. درمان گشتالتی احساس توانمندی و خود-مسئولیتپذیری را تقویت میکند. با تمرکز بر زمان حال و اذعان به ظرفیت خود برای تغییر، افراد دارای شرایط مربوط به تروما میتوانند احساس کنترل بر زندگی خود را دوباره به دست آورند.
- افزایش خودآگاهی: یکی از اهداف اساسی درمان گشتالتی افزایش خودآگاهی است. برای کسانی که با تروما سروکار دارند، درک واکنشها و محرکهای آنها برای شفایافتن ضروری است. درمان گشتالتی به این افراد ابزارهایی میدهد تا بهوسیله آنها پاسخها و رفتارهای هیجانیشان را شناسایی کرده، به آنها رسیدگی کنند و راهی برای بهبود فراهم کنند.
درمان گشتالتی از تمرینها و آزمایشهای مختلفی استفاده میکند که میتواند بهصورت فردی یا گروهی انجام شود. این تکنیکها در خدمت افزایش خودآگاهی و تعمیق درک لحظه حال هستند. تجربیات منحصربهفرد هر شخص به این معنی است که تکنیکهای مختلف ممکن است متفاوت عمل کنند.
در اینجا چند نمونه از تکنیکهای درمان گشتالتی آورده شده است:
- تغییر متناقض: این تکنیک بر پذیرش خود و بهبود خودآگاهی تمرکز دارد. افراد با برقراری صلح با کسی که الان هستند، احساسات و خلق مثبت بیشتری را تجربه میکنند که آنها را قادر میسازد در زمان حال زندگی کنند.
- “اینجا” و “اکنون”: با قدردانی از تجربیات گذشته و تأثیر آنها بر زمان حال، افراد میتوانند یاد بگیرند که گذشته را رها کرده و بر لحظه حال تمرکز کنند. این تکنیک به آنها کمک میکند تا در آینده تغییرات مثبتی ایجاد کنند.
- تکنیک صندلی خالی: در تکنیک «صندلی خالی» از فرد خواسته میشود روبهروی صندلی خالی بنشیند. صندلی خالی نمایانگر شخص یا موقعیتی از گذشته یا حال فرد است که شفانیافته و از نظر هیجانی باردار است. مراجع تشویق میشود که فرد یا موقعیتی را روی صندلی خالی تصور کند و بهگونهای وارد گفتگو شود که گویی آن شخص در آن موقعیت حضور دارد. این تکنیک فضای ایمن و درمانی را برای ابراز هیجانات فروخورده، ناامیدیها و افکار فراهم میکند. با درگیرشدن در این گفتگو، فرد میتواند بار هیجانی و ناامیدی خود را در یک محیط کنترلشده رها کند. این فرایند اغلب به شفای هیجانی، بستهشدن پرونده مسائلی که تا آن زمان باز بودند، پذیرش و حس درک جدیدی منجر میشود. تکنیک “صندلی خالی” بهویژه برای افرادی که تروما یا تعارضاتی حلنشده را تجربه کردهاند بسیار ارزشمند است. این تکنیک به آنها اجازه میدهد تا به شیوهای ایمن و بدون تقابل به هیجانات خود رسیدگی کنند و در نهایت رشد و شفای شخصی را تسهیل میکند.
- تکنیک اغراق: این رویکرد به افراد کمک میکند تا از مسائل زیربنایی مرتبط با مشکل فعلی خود آگاه شوند. درمانگر ممکن است برای شناسایی و تسهیل حل مشکل ریشهای از آنها بخواهد که در رفتار یا احساس خاصی اغراق کنند.
درمان گشتالتی میتواند رویکردی عمیق و همدلانه برای شفای افرادی که ترومایی را تجربه کردهاند، اعم از PTSD، C-PTSD، یا سایر اشکال ناراحتی عاطفی ارائه دهد. درمان گشتالتی با تمرکز بر لحظه حال، تشویق به رهاسازی هیجانی، قالببندی مجدد تجربیات تروماتیک، و ارتقای خودآگاهی، راهی برای بهبود و توانمندسازی فراهم میکند. از طریق تکنیکهایی مانند «صندلی خالی»، افراد میتوانند شفا یابند، پرونده مسائلی که تا آن زمان باز بوده است را ببندند و احساس تازهای از خود پیدا کنند.
توجه به این نکته مهم است که هنگام انتخاب مسیر بهبودی PTSD یا C-PTSD، باید هم علائم و هم شرایط زمینهای را بررسی کنید. راهنمای NICE که در سال 2018 بهروزرسانی شد، استفاده از درمانهای روانشناختی متمرکز بر تروما را برای اختلال استرس پس از تروما در بزرگسالان، بهویژه استفاده از پردازش مجدد حساسیتزدایی حرکتی چشم (EMDR) و درمان شناختی-رفتاری متمرکز بر تروما (CBT) را توصیه میکند.
لطفاً به یاد داشته باشید، این موارد بهمنظور توصیههای درمانی نیستند، بلکه شیوههایی هستند که برای دیگران مؤثر بوده و ممکن است برای شما نیز مؤثر باشد. از این که با یک متخصص کار میکنید اطمینان حاصل کنید تا بهترین روشها را برای خود بیابید.
درمان هیجانمدار به عنوان درمانی گشتالتی
درمان هیجانمدار که در ابتدا درمان فرایندی-تجربهای نام داشت با تمرکز خود بر روی هیجانات، آگاهی هیجانی مراجعین را افزایش میدهد و با تنظیم و دگرگونی هیجانات به آنها در کشف و خلق معنا پیرامون تجربیاتشان کمک میکند. لزلی گرینبرگ در دهه 1980 اصول و دیالوگهای گشتالتی از جمله تکنیکهای «صندلی خالی» و «دو صندلی» را بهعنوان بخشهای اصلی درمانی به رویکرد هیجانمدار اضافه کرد.
متخصصان ما در کلینیک روانشناسی دلوین در زمینه درمان هیجانمدار بهصورت حرفهای آموزشدیده و رویکردی یکپارچه برای درمان اختلالات و مشکلات روانی از جمله تروماها اتخاذ کردهاند. این متخصصان با دانش حرفهای خود و به فراخور صورتبندی لحظهبهلحظه اتاق درمان، بهمنظور تسهیل تجربه مراجع و فرایند شفا و معناپردازی کاملتر، از تکنیکهای گشتالتی مناسب نیز استفاده میکنند.
